Göçün J Eğrisi: Yurt Dışında İlk Yıl Neden Bu Kadar Zor?

Yurt dışına ilk kez taşındığında çoğu kişi bocalar. İlk sene her zaman zor olur arkadaşlar. Bu, göçün yaşanması gereken süreçlerinden bir tanesi, tamamen doğal bir şey. Ama maalesef bazı arkadaşlara bu süreç ağır geliyor ve şöyle bir algı oluşuyor: "Almanya'ya geldik ama iyi mi yaptık? Acaba hiç bu işlere bulaşmasaydık?" Bu hissi yaşayan çok kişi var, o yüzden bugün biraz bunun üzerine konuşmak istiyorum.

J Eğrisi nedir?

Türkiye'deyken, orada belli bir konfor alanın vardı. Belki maddi olarak çok parlak değildi ama uzaktan baktığında stabil bir hayatın vardı: düzenin, evin, dilin, ortamın hepsi tanıdıktı. Sonra Almanya'ya göç ettiğinde o konfor alanın, o standartların birden dip yapıyor. Çünkü her şey değişti: düzen değişti, ev değişti, ortam değişti, artık ana dilinin konuşulmadığı bir ülkedesin. Sıfırdan başlıyorsun. Hayat pratiklerin önemli ölçüde zorlaştı, çoğu şeyi yeniden keşfetmen gerekiyor.

Buna "J eğrisi" deniyor. Önce sert bir düşüş, sonra yavaş yavaş yükseliş. Bu hep aynı hızda gitmiyor tabii. İlk sene genelde en zor sene. Belki iki sene sürer, belki üç; kişiden kişiye, göçten göçe değişir. Zamanla buradaki düzenini oluşturdukça o eğri yukarı doğru ivmelenir ama bu bir süreçtir, birden bire düzelmez.

Kimine bir yıl, kimine iki yıl sürer; tamamen içinde bulunduğun şartlara göre değişir. Bu süreç uzadıkça motivasyonun da düşer haliyle. O yüzden "plana sadık kal" derler ya, göç sürecine de sadık kalman gerekiyor. Bir iki seneyi aştıktan sonra bu dert genelde kalmıyor; eski konfor variyeni tekrar yakalıyorsun, hatta çoğu zaman onun da üzerine çıkma şansın oluyor.

Neden bu kadar yoruyor?

Burada işin can alıcı noktası şu: yeni bir hayatta her şeyi aynı anda yapmak zorunda kalıyorsun. Bir yandan evini bulmalısın, bir yandan işini bulmalısın, bir yandan dilini geliştirmelisin. Bütün bunlar olurken dünya da yerinde durmuyor. Mesela ben medya alanında çalışıyorum, her geçen gün teknoloji gelişiyor, yapay zeka konusunda sürekli yeni şeyler ekleniyor, ben de kendimi güncel tutmak zorundayım. Sıfırdan bir hayat kurmaya çalışırken bütün bu süreçleri aynı anda organize etmeye çalışmak insanı gerçekten çok yoruyor, bazen yetişemiyorsun.

Yetişemediğinde de kendine biraz haksızlık ediyorsun: "Ben beceremiyorum, olmuyor, çok zor" diye düşünüyorsun. Ama aslında süreç gerçekten zor ve olduğundan daha kötü görünüyor; oysa yaşanması gereken tam olarak bu, göçün evrelerinden bir tanesi. Bu süreçte bilmen gereken en önemli şey şu: her şeyi aynqı anda, aynı hızda yapmak zorunda değilsin. Dil öğrenmek buna iyi bir örnek. Ertesi gün Almancan C1 seviyesine çıkmayacak, bu bir süreç, kimine bir sene sürüyor, kimine daha uzun.

Bir de şunu unutmamak gerekiyor: burada seni önceden tanıyan, senin arkanı çevirebilecek bir çevre yok; her şeyle tek başına, tamamen kendinle ilgilenmek zorundasın. Bu da yükü artırıyor. Özellikle fırsat kartı, iş arama vizesi veya öğrenci vizesiyle gelen biri, ailesiyle birlikte ya da daha köklu bir zeminle gelen birine göre biraz daha yavaş ilerleyecektir; düzenini kurması diğerlerine göre daha uzun sürebilir.

O zaman tavsiye eder misin?

Normalde Almanya güzel bir yer, bence yaşamaya değer; zaten o yüzden buradayım. Ama "tavsiye eder misin" dediklerinde gözüm kapalı, canı gönülden tavsiye edemiyorum. Bunun sebebi Almanya değil, yeni bir hayat kurmanın zorlukları. Bu süreci herkes aynı rahatlıkla atlatamayabilir. Sıfırdan bir yaşam kurmak gerçekten kolay değil, üstelik bu sadece Almanya için de geçerli değil: Türkiye'de bugün farklı bir şehre taşınsan, hiç tanımadığın, akraban olmayan bir yere gitsen bile benzer zorlukları yaşarsın. İlk başta zorlanıyorsun, sonra yavaş yavaş ortama adapte olup tekrar kendi potansiyelini yakalıyorsun. Ama bu bir süreç, bunun bilincinde olmak gerekiyor. KörC� körüne göç etmek mantıklı değil; ama bu zorlukların bilincinde olarak, gerçekçi bir bakışla yola çıkarsan, en azından bir denemeye değer diye düşünüyorum. İçinde kalıp "ya olsaydı" demek yerine bir dene; olmazsa geri dönme şansın da her zaman var.

Ferdi Şen